Adevărul este că doar recent perspectiva unei generații de oameni care văd istoria greacă pentru ceea ce este cu adevărat, și nu prin cadrele interpretative ale Europei de Vest, în special din secolele XVIII și XIX, a început să intre în conștiința publică. Aceste cadre centrate pe Europa de Vest lasă inevitabil lacune în cazul grecesc. Lucrul bun, desigur, este că, deși am fost oarecum în întârziere în Grecia, am ajuns în sfârșit la punctul în care putem discuta despre continuitățile și discontinuitățile istoriei grecești într-o manieră relativ civilizată, a cărei particularitate constă în principal în câte întorsături conține.
Desigur, au existat întotdeauna voci și scrieri. Dar acestea au fost umbrite fie de cei care "au dovedit" că grecii descind din Sirius, fie de cei care au susținut că pescarul în dimineața zilei de 22 iunie 168 î.Hr. s-a urcat în barca sa ca grec și a ieșit din ea, după ce și-a terminat munca, pur și simplu vorbind grecește. În toate acestea, progresul științific a jucat un rol, desigur. Pe baza acestuia, putem acum să trasăm cu o acuratețe relativă relația dintre noi și oamenii care au trăit în aceeași zonă geografică, de exemplu, în perioada miceniană, precum și migrațiile populațiilor de-a lungul secolelor.
Cu toate acestea, este cunoscut încă din vremea lui Herodot și Tucidide că o istorie complet obiectivă poate să nu existe, cel puțin în ceea ce privește interpretarea datelor istorice. Pe de altă parte, desigur, acest lucru nu înseamnă că istoria ar trebui să devină conștient o victimă pe altarul intereselor politice, ambițiilor personale și obsesii ideologice. Având în vedere acest lucru, ne îndreptăm spre cartea specifică care ridică multe întrebări.
Vorbind despre prima, acum bine cunoscută, înregistrare a istoriei moderne grecești în cronicile noului stat grec, și într-adevăr înainte de recunoașterea sa oficială. Narațiunea începe cu declinul Imperiului Grec. Da, așa a fost denumit Imperiul Bizantin în literatura europeană până la Războiul Crimeii (1853-1856) și înainte de stabilirea termenului neutru - "politic corect" pentru Vest - "Bizanț". Se încheie cu rezistența eroică de la Mesolonghi (1826), probabil nu întâmplător, având în vedere rolul pe care acest eveniment l-a jucat atât în psihologia, cât și în dezvoltările politice ale marilor puteri: psihologic, a revigorat mișcarea filhelene europeană, în timp ce politic a împins marile puteri spre o soluție finală a problemei grecești, astfel încât tot ce putea fi salvat din Imperiul Otoman "util", pentru unii, care era pe cale de a se prăbuși (evident nu doar din cauza răscoalei grecești). Anul publicării volumului este 1828, în franceză. Autorii sunt Iakovakis-Rizos Neroulos și Ioannis Kapodistrias. Numele acestuia din urmă a fost păstrat secret. Și astfel încep întrebările.
A fost într-adevăr unul dintre autori primul guvernator al noului stat grec? De ce nu a vrut Kapodistrias ca numele său să fie menționat? Care părți ale cărții le-a scris el însuși? Cât de obiectivă sau propagandistică este abordarea sa? Ce concluzii pot fi trase din scrierile sale în ceea ce privește viziunile sale politice, precum și viziunea pe care o avea pentru atât noul stat grec, cât și pentru spațiul european mai larg? Care este profilul său psihologic în Imperiul Otoman și ce lecții transmite pentru practica actuală a politicii și diplomației? De ce a rămas această carte importantă practic invizibilă timp de aproximativ două secole? În cele din urmă, suntem o națiune-stat sau un stat-națiune?
Cartea are o opinie și adoptă o poziție specifică pe o serie de probleme pe care încă le discutăm (de exemplu, împrumuturile de la puteri străine sau implicarea acestora, etc.). Poziția autorilor cu privire la rolul Rusiei este provocatoare. A fost Kapodistrias cu adevărat pro-rus? Și cât de dictatorial dorea să guverneze? Acestea și multe altele într-o carte care schimbă mult în discuția despre Revoluția din 1821.
Traducerea este excelentă și textul este ușor de citit. Introducerea profesorului Kontogiorgis pregătește cititorul și îl ajută să decodeze textul. Anexa conține scrisori de la Kapodistrias care sunt extrem de iluminatoare.
H αλήθεια είναι ότι μόλις πρόσφατα άρχισε να περνά στη κοινή συνείδηση η άποψη μιας γενιάς ανθρώπων που βλέπουν την ελληνική ιστορία για αυτό ακριβώς που είναι και όχι μέσω των δυτικοευρωπαϊκών ερμηνευτικών σχημάτων και δη του 18ου και 19ου αιώνα. Σχημάτων δυτικοευρωπαϊκο-κεντρικών, τα οποία αναπόφευκτα αφήνουν κενά στην ελληνική περίπτωση. Το καλό βέβαια είναι ότι καίτοι αργήσαμε κάπως στην Ελλάδα, τελικά φτάσαμε στο σημείο να μπορούμε να συζητήσουμε με έναν σχετικά πολιτισμένο τρόπο τις συνέχειες και ασυνέχειες της ελληνικής ιστορίας, της οποίας η ιδιαιτερότητα έγκειται κυρίως στο πόσες στροφές εμπεριέχει.
Φυσικά φωνές και γραφίδες πάντα υπήρχαν. Αλλά τις κάλυπταν είτε αυτοί που «αποδείκνυαν» ότι οι Έλληνες κατέβηκαν από το Σείριο, είτε αυτοί που υποστήριζαν ότι ο ψαράς το πρωινό της 22ης του Ιούνη 168 π.Χ. μπήκε στο καΐκι του Έλληνας και βγήκε από αυτό, μετά το πέρας της δουλειάς του, απλά ελληνόφωνος.
Σε όλο αυτό ρόλο έπαιξε, βέβαια, και η επιστημονική πρόοδος. Βάση αυτής μπορούμε πια να ιχνηλατήσουμε με σχετική ακρίβεια τη συσχέτιση ημών με τους ανθρώπους που έζησαν στον ίδιο γεωγραφικό χώρο π.χ. τη Μυκηναϊκή περίοδο αλλά και τις μετακινήσεις πληθυσμών ανά τους αιώνες.
Ωστόσο είναι γνωστό από την εποχή του Ηροδότου και του Θουκυδίδη ότι εντελώς αντικειμενική ιστορία, ενδεχομένως, να μην υπάρχει, τουλάχιστον ως προς την ερμηνεία των ιστορικών στοιχείων. Από την άλλη, βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι η ιστορία θα πρέπει συνειδητά να γίνεται θύμα στο βωμό πολιτικών συμφερόντων, προσωπικών φιλοδοξιών και ιδεολογικών εμμονών. Με αυτά κατά νου, σκύβουμε στο συγκεκριμένο βιβλίο που γεννά πολλά ερωτηματικά.
Μιλάμε για τη πρώτη, γνωστή πια, καταγραφή της νεότερη ελληνική ιστορίας στα χρονικά του νέου ελληνικού κράτους και μάλιστα πριν από την επίσημη αναγνώριση του. Η εξιστόρηση ξεκινά με την παρακμή της Ελληνικής Αυτοκρατορίας. Ναι, έτσι αναφερόταν η Βυζαντινή Αυτοκρατορία στην ευρωπαϊκή βιβλιογραφία έως τον Κριμαϊκό Πόλεμο (1853-1856) και πριν καθιερωθεί η ουδέτερη - «πολιτικά ορθή» για τη Δύση - ονομασία «Βυζάντιο». Κλείνει δε με την ηρωική αντίσταση του Μεσολογγίου (1826), μάλλον όχι τυχαία, δεδομένου του ρόλου που έπαιξε αυτό το γεγονός τόσο στη ψυχολογία όσο και στις πολιτικές εξελίξεις των μεγάλων δυνάμεων: ψυχολογικά, αναθέρμανε το ευρωπαϊκό φιλελληνικό κίνημα, ενώ πολιτικά εξώθησε τις μεγάλες δυνάμεις σε μια τελική λύση του ελληνικού ζητήματος, ώστε να διασωθεί, ότι διασωζότανε από τη «χρήσιμη», για κάποιους, Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία παρέπαιε (προφανώς όχι μόνο λόγω του ελληνικού ξεσηκωμού). Έτος έκδοσης του τόμου είναι το 1828, στα γαλλικά. Και συγγραφείς είναι οι Ιακωβάκης-Ρίζος Νερουλός και Ιωάννης Καποδίστριας. Το όνομα του τελευταίου κρατήθηκε μυστικό. Και κάπως έτσι ξεκινάνε τα ερωτήματα.
Όντως ένας από τους συγγραφείς ήταν ο πρώτος κυβερνήτης του νέου ελληνικού κράτους; Γιατί ο Καποδίστριας δεν ήθελε να αναγραφεί το όνομα του; Ποια τμήματα του βιβλίου συνέγραψε ο ίδιος; Πόσο αντικειμενική ή προπαγανδιστική είναι η προσέγγιση του; Τι συμπεράσματα βγαίνουν από τα γραφόμενα του όσον αφορά στις πολιτικές του απόψεις αλλά και για το όραμα που είχε τόσο για το νέο ελληνικό κράτος όσο και για τον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο; Ποιο το ψυχογράφημα του στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και άραγε τι διδάγματα μας παραδίδει για τη σημερινή άσκηση της πολιτικής και της διπλωματίας; Γιατί αυτό το σημαντικό βιβλίο έμεινε πρακτικά εξαφανισμένο για περίπου δύο αιώνες; Εντέλει είμαστε έθνος-κράτος ή κράτος-έθνος;
Το βιβλίο έχει άποψη και λαμβάνει συγκεκριμένη θέση για μια σειρά από θέματα που ακόμα συζητάμε (π.χ. το δανεισμό από τις ξένες δυνάμεις ή την εμπλοκή τους κ.α.). Ανατρεπτική είναι η θέση των συγγραφέων σε σχέση με το ρόλο της Ρωσίας. Τελικά ήταν, όντως, ρωσόφιλος ο Καποδίστριας; Και πόσο δικτατορικά ήθελε να κυβερνήσει; Αυτά και άλλα πολλά σε ένα βιβλίο που αλλάζει πολλά στη συζήτηση για την Επανάσταση του 1821.
Η μετάφραση είναι εξαιρετική και το κείμενο ευανάγνωστο. Η εισαγωγή του καθηγητή Κοντογιώργη βάζει τον αναγνώστη στο κλίμα και τον βοηθά να αποκωδικοποιήσει το κείμενο. Στο παράρτημα εμπεριέχονται επιστολές του Καποδίστρια εξαιρετικά διαφωτιστικές.